Vervul een zingevende rol!

Vervul een zingevende rol!

Vervul een zingevende rol!

 

Leidinggevenden zijn rolmodellen voor het gedrag van mensen binnen en rondom de organisatie. Zij worden geacht te staan voor de normen van de organisatie. Medewerkers zijn vaak kritisch over het gebrek aan voorbeeldgedrag aan de top. Ze verwachten dat de top ethisch leiderschap vertoont, dat ze aangeven wat beter kan en moet, wat onacceptabel is, welke normen er toe doen en waar de lat ligt.

 

Richting geven in een snel veranderende wereld

Juist in een tijd waarin iedereen wil meesturen en zelf organiseren hoort richting geven bij leiderschap, ook al is dat soms lastig, omdat leidinggevenden niet alle informatie hebben en er een veelheid aan actoren is, elk met hun eigen belangen die, onder andere via sociale media, allemaal de publieke opinie beïnvloeden. Je kunt niet altijd sturen in een gewenste richting, maar je moet je ‘verhouden tot’.

 

Hoe werkt zingeving

De reactie van een leidinggevende geeft betekenis aan wat er gebeurt en geeft richting aan wat juist lijkt en wat er moet gebeuren. Elke reactie is een keuze en leidt tot een andere betekenis. Of je als manager het gedrag van anderen afkeurt, iemand in diskrediet brengt, of appelleert aan universele waarden als compassie of rechtvaardigheid; betekenis geven doe je altijd. Het is een actief proces, we kennen betekenis toe aan een gebeurtenis die op meerdere manieren kan worden geïnterpreteerd. En elke vorm van zingeving is een morele keuze.

 

Niet alleen leiders
De koffieautomaat is in organisaties de plek bij uitstek waar medewerkers met elkaar betekenis trachten te geven aan de geruchten over het vertrek van een directeur of over een ophanden zijnde fusie met een andere instelling. Op basis van wat eenieder heeft gehoord of gezien, en afhankelijk van ieders positie, belangen en overtuigingen, vindt interpretatie plaats en reageert eenieder op een eigen manier. Betekenis geven (sensemaking) is een sociaal proces waarin mensen een duiding trachten te vinden voor de gebeurtenissen die ze meemaken. In interactie proberen mensen samen een werkelijkheid te construeren (Weick, 1995). In een organisatie waar medewerkers veel autonomie en eigen verantwoordelijkheid hebben is daarvoor meer dan in een top-down gestuurde organisatie waar mensen zich een anoniem radertje voelen.

 

Bewust
Veelal verloopt dit proces van betekenis toekennen onbewust. Leidinggevenden hebben een verantwoordelijkheid als rolmodel. Ten eerste omdat keuzes van een manager niet automatisch leiden tot ander gedrag bij medewerkers.

 

Ten tweede biedt het bewust bezig zijn met betekenisgeving een kans om proactief richting te geven aan gebeurtenissen, ontwikkelingen en crises, wat kan aanzetten tot nieuw denken en handelen.

 

Tussenruimte creëren
Bewuste zingeving vereist een tussenruimte, een pauze tussen het waarnemen, selecteren en interpreteren van informatie en het daadwerkelijke handelen. In mijn ogen is dit een belangrijke vaardigheid. Het hoge werktempo, de vele veranderingen en de hectiek op het werk zorgen ervoor dat we dikwijls op de automatische piloot varen of vanuit de emotie reageren. De gevolgen daarvan kunnen desastreus zijn.

 

Bewust betekenis geven

Bewust betekenis geven vraagt een alertheid, een mindfulness, en de discipline om niet onmiddellijk te reageren, maar verschillende mogelijke interpretaties langs te lopen en bewust te kiezen uit verschillende manieren van reageren en interveniëren, met het oog op de effecten die je wilt bewerkstelligen.

 

1. Reactie op gebeurtenissen
Bij een bijzonder voorval dat medewerkers uit hun routine haalt of in verwarring brengt, kijken ze naar de leider. Dit is een cruciaal moment, en een kans om een eigen betekenis toe te kennen en richting te bepalen. De komst van een nieuwe medewerker, de verhuizing naar een ander pand, het binnenhalen van een grote order, de afsluiting van het jaar, de overgang naar een nieuw geautomatiseerd systeem, er zijn honderden momenten die de kans bieden om door een bewust gekozen reactie richting te geven.

 

2. Interpretatie van ontwikkelingen
Elke organisatie heeft te maken met maatschappelijke en technologische ontwikkelingen, waar ze weinig invloed op heeft, maar zich wel toe dient te verhouden. Stelt de directie zich op als passieve bijstaander (‘we moeten wel mee’) of neemt de directie een actieve positie in (‘wij willen hierin een leidende rol vervullen’).

 

3. Betekenis verschuiven (reframing)
Dit houdt in dat je oude, vaststaande interpretaties (bijvoorbeeld: ‘zelfsturing, dat kan in onze sector niet’) losmaakt en nieuwe perspectieven aanreikt. Zo kan een leidinggevende een medewerker die niet veel zelfvertrouwen heeft een nieuw perspectief aanreiken door hem of haar een uitdagende opdracht te geven. Ruud Klarenbeek van de JP van den Bent stichting  kiest ervoor om bij incidenten doelbewust het oude paradigma van schuld en schaamte te vermijden en een nieuw interpretatiekader van leren & ontwikkelen te hanteren: fouten maken mag en zijn leermomenten.

 

In een organisatie die sterk gericht is op efficiëntie, controle en cijfers, is het dikwijls lastig om ruimte te creëren voor zingeving. Toch kan de waarom-vraag (of waartoe) helpen om op zijn minst bewust te worden van automatische betekenissen. Waarom hebben we deze projectgroep ook al weer opgericht? Waarom handelen we klachten op deze manier af? Waartoe hebben we überhaupt functioneringsgesprekken?

 

4. Nieuwe betekenissen introduceren

Door nieuwe taal en niet-bestaande begrippen kan een leider een nieuwe werkelijkheid introduceren in een organisatie. Een vriend van mij stelde voor zijn organisatie niet een Raad van Toezicht in, maar een Raad van Verbeelding. Alleen al het woord creëerde een volstrekt nieuwe rol en verhouding tot de bestuurders. 

 

Zingeving en bestuurlijke wijsheid

Betekenis toekennen of reframen kan makkelijk worden opgevat als een trucje door het gewoon een andere naam te geven. We labellen een crisis gewoon als kans! We groeperen mensen in teams en we noemen het zelfsturende teams! Maar zingeving  gaat veel dieper. Wat zin geeft, is het besef iets te betekenen voor anderen, al is het maar een piepklein steentje dat je bijdraagt. Daarom begint de zingevende rol met een bewustzijn van de zingeving van je eigen bestaan.  Hoe geeft een leidinggevende betekenis aan het eigen bestaan? Kennen ze hun waarden en hebben ze gereflecteerd op de zin van hun eigen leven? Is hun wijsheid niet alleen gestoeld is op technische en wetenschappelijke kennis, maar ook op jarenlange ervaring en inzicht in het politieke krachtenspel van een organisatie? Zijn ze in staat om het eigen ego in te tomen ten gunste van morele waarden en principes? Hebben ze een eigen innerlijk kompas ontwikkeld?
Wie heeft nagedacht over de zin van het eigen bestaan, kan anderen helpen om gebeurtenissen en ontwikkelingen te duiden. Doordat dit doorleefd is (en geen trucje), vormt het een inspirerend voorbeeld.

 

Lenette Schuijt – Crystal River, uit ManagementSite

 

 

 



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *